ChatGPT: de risico’s van AI-teksten (en hoe je wél opvalt)

Je zit achter je laptop, plakt een vacaturetekst in ChatGPT, typt “schrijf een sterke motivatiebrief” en binnen een paar seconden rolt er een keurige tekst uit. Klinkt ideaal, toch? Geen geworstel met zinnen, geen twijfel over spelling en altijd een nette toon. Maar hier zit precies het probleem: duizenden andere sollicitanten doen op dit moment hetzelfde.

In dit artikel kijken we eerlijk naar de risico’s van solliciteren met standaard ChatGPT-teksten. We laten zien waarom recruiters die tekst vaak direct herkennen, welke valkuilen je kansen op een baan verkleinen en vooral: hoe je AI slim inzet zonder dat je verandert in kandidaat nummer 27-in-de-rij. De focus ligt op de Nederlandse arbeidsmarkt, maar de principes gelden breder.

Waarom zoveel mensen ChatGPT gebruiken bij het solliciteren

 Laten we beginnen met de reden waarom ChatGPT zo populair is bij sollicitanten. Het is snel, goedkoop en altijd beschikbaar. Zeker als je al even niet gesolliciteerd hebt of onzeker bent over je taalgebruik, voelt het als een geruststelling dat een AI je “even helpt” bij het schrijven van een brief of het herschrijven van je cv.

 Er zijn drie veelvoorkomende situaties waarin mensen naar ChatGPT grijpen:

• Je hebt moeite met schrijven en vindt het lastig om jezelf te verkopen.
• Je moet in korte tijd op meerdere vacatures reageren.
• Je hebt geen idee hoe een moderne motivatiebrief eruit zou moeten zien.

In al deze gevallen kan ChatGPT een nuttig hulpmiddel zijn. De keerzijde is dat je al snel in de valkuil stapt van gemak: kopiëren, plakken, versturen. En precies daar gaat het mis.

Hoe recruiters standaard ChatGPT-teksten herkennen

Veel recruiters in Nederland geven inmiddels toe dat ze generieke AI-teksten binnen enkele seconden herkennen. Niet omdat ze een magische detector hebben, maar omdat de patronen steeds terugkeren. Een paar signalen springen eruit.

Ten eerste: de toon. Standaard ChatGPT-brieven zijn vaak overdreven beleefd, erg netjes en vol abstracte taal. Woorden als “passie”, “dynamisch”, “proactief”, “waarde toevoegen” en “inspirerende werkomgeving” komen in bijna elke alinea terug. Op zichzelf zijn het geen foute woorden, maar als ze zonder concrete voorbeelden worden gebruikt, voelt het leeg.

Ten tweede: de structuur. Veel AI-brieven volgen precies hetzelfde stramien. Een openingszin met “Met veel enthousiasme solliciteer ik naar de functie…”, gevolgd door een alinea over je ervaring in algemene termen, een alinea over waarom het bedrijf je aanspreekt en een slotzin als “Graag licht ik mijn motivatie toe in een persoonlijk gesprek.” Voor recruiters die tientallen of zelfs honderden brieven per maand lezen, is dit direct herkenbaar.

Ten derde: het gebrek aan details. Standaard ChatGPT-teksten blijven vaak hangen in algemeenheden. Er staan weinig specifieke voorbeelden in, nauwelijks cijfers, geen echte situaties. Terwijl dát nu juist is waar recruiters naar zoeken: wanneer heb jij laten zien wat je zegt te kunnen?

Waarom standaard AI-teksten je kansen verkleinen

Op het eerste gezicht lijkt een nette, foutloze brief beter dan een wat houterige, zelfgeschreven tekst. Toch kan standaard AI-gebruik je kansen op een baan flink verlagen.

Je valt niet meer op tussen de rest

Als tien kandidaten ongeveer dezelfde ChatGPT-stijlbrief sturen, verdwijnt jouw sollicitatie in de grijze massa. Recruiters onthouden zelden exact wat er in zulke brieven staat, omdat ze niet echt iets persoonlijks lezen. Je mist daarmee de kans om je te onderscheiden op toon, voorbeelden en persoonlijkheid.

Je wekt twijfel over je zelfstandigheid

Wanneer een brief zó generiek is dat hij bij bijna elke vacature zou passen, kan een recruiter zich afvragen: hoe gaat deze persoon in het werk om met taken waarbij initiatief en maatwerk nodig zijn? Zeker in functies met veel klantcontact of verantwoordelijkheid is dat geen sterke eerste indruk.

Je creëert een mismatch tussen papier en gesprek

Het grootste risico is de kloof tussen je brief en wie je bent in het echt. Als je brief klinkt als een perfecte corporate tekst, maar jij in het gesprek veel informeler, zoekender of juist directer overkomt, voelt dat voor een recruiter alsof er twee verschillende personen verschijnen. Dat maakt het moeilijker om vertrouwen op te bouwen.

De ethische vraag: is solliciteren met ChatGPT “valsspelen”?

Veel sollicitanten vragen zich af: is het eigenlijk wel eerlijk om ChatGPT te gebruiken? Het eerlijke antwoord: het hangt ervan af hoe je het doet.

 AI gebruiken als hulpmiddel, bijvoorbeeld om je tekst te structureren, je spelling te checken of je te helpen met formuleren, is in de praktijk niet veel anders dan een vriend die je brief naleest of een loopbaancoach die met je meekijkt. Je blijft zelf eigenaar van de inhoud.

 Het wordt problematisch als je:

• volledige teksten klakkeloos overneemt zonder ze te controleren;
• vaardigheden, resultaten of ervaringen laat “verzinnen” door AI;
• doet alsof elke zin spontaan van jou komt, terwijl jij zelf nauwelijks hebt nagedacht over je verhaal.

 Recruiters zijn minder gevoelig voor de vraag “is dit met AI geschreven?” dan voor “klopt dit verhaal en past het bij de persoon die ik voor me heb?”. Authenticiteit weegt uiteindelijk zwaarder dan de gebruikte tool.

Zo gebruik je ChatGPT wél slim bij je sollicitatie

In plaats van ChatGPT te verbannen kun je het zien als een slimme assistent die je helpt scherper te worden. Enkele praktische manieren om het wél goed in te zetten:

1. Laat ChatGPT je helpen structureren

Voordat je ChatGPT iets laat schrijven, maak je zelf een lijst met punten: je belangrijkste prestaties, concrete voorbeelden en waarom juist deze functie in deze regio je aanspreekt. Vraag daarna: “Help mij deze punten om te zetten naar een duidelijke opbouw voor een motivatiebrief.” Zo blijft de inhoud van jou, maar krijg je hulp bij de structuur.

2. Gebruik AI voor varianten, niet voor de waarheid

Laat ChatGPT meerdere formuleringen voorstellen voor één alinea, bijvoorbeeld je opening of je afsluiting. Kies de variant die bij je past en herschrijf hem in je eigen stem. Je gebruikt de AI dan als inspiratiebron, niet als eindredacteur.

3. Voeg altijd persoonlijke details toe

Geen enkele AI weet hoe het voelde toen je als enige overbleef tijdens een drukke dienst, een project redde dat dreigde vast te lopen of een moeilijke klant tóch wist te winnen. Dat zijn de verhalen die het verschil maken. Schrijf die zelf op en vraag ChatGPT hooguit om ze taalkundig te verfijnen.

4. Lees alles hardop terug

Een simpele maar effectieve test: lees je brief hardop. Klinkt het als iets wat jij ook tegen een vriend, recruiter of toekomstige manager zou kunnen zeggen? Of voelt het alsof je een nette bedrijfsbrochure voorleest? In het eerste geval zit je goed, in het tweede moet er meer van jou in.

5. Wees eerlijk als het ter sprake komt

Steeds meer recruiters vragen tijdens het gesprek: “Heb je AI gebruikt bij het schrijven van je brief?” Je hoeft daar niet zenuwachtig van te worden. Zeg bijvoorbeeld: “Ik heb ChatGPT gebruikt om mijn tekst scherper te maken, maar de voorbeelden en inhoud komen echt van mijzelf.” Dat klinkt volwassen en geloofwaardig.

Hoe zit het met ATS-systemen en ChatGPT-teksten?

Veel organisaties in Nederland werken met een Applicant Tracking System (ATS) om sollicitaties te filteren. Sommige kandidaten denken dat vlotte ChatGPT-teksten beter scoren, omdat ze vol staan met trefwoorden. In de praktijk ligt dat genuanceerder.

Een ATS kijkt inderdaad naar bepaalde kernwoorden uit de vacature. Maar als je je cv of brief helemaal vol stopt met buzzwords, zonder logische context, werkt dat eerder tegen je. Bovendien komt je tekst uiteindelijk altijd op het bureau van een mens terecht. Die ziet meteen of jouw verhaal klopt.

Slim gebruik van ChatGPT kan je helpen de juiste termen uit de vacature op een natuurlijke manier in je cv te verwerken. Maar het doel blijft: duidelijk maken wat je écht hebt gedaan, niet alleen welke woorden in de vacature staan.

Specifiek voor werkzoekenden in Nederland

De Nederlandse arbeidsmarkt is relatief direct en informeel. Veel hiring managers hebben een hekel aan opgeblazen taal en lege frasen. Ze waarderen het als je gewoon duidelijk zegt wat je gedaan hebt, waar je goed in bent en waar je nog in wilt groeien.

Dat betekent concreet:

• Schrijf liever “Ik heb een team van vijf collega’s aangestuurd in Rotterdam” dan “Ik ben een inspirerende people manager”.
• Zeg liever “Ik heb de wachttijd voor klanten met 20 procent verlaagd” dan “Ik voeg graag waarde toe voor klanten”.
• Noem de regio’s of steden waar je wilt werken, bijvoorbeeld “regio Randstad”, “Noord-Brabant” of “omgeving Groningen”.

 ChatGPT kan je helpen met taal, maar jij kent jouw context, sector en regio beter. Gebruik de AI om scherper te worden, niet om je te verstoppen.

 Checklist: zo voorkom je dat je brief een standaard ChatGPT-tekst wordt

 Tot slot een korte checklist die je kunt gebruiken voordat je op “verzenden” klikt:

• Staat er minstens één concreet voorbeeld in van een situatie uit jouw werk?
• Noem je ergens aantallen, resultaten of specifieke projecten?
• Heb je alle generieke zinnen die overal zouden kunnen staan, zoveel mogelijk vervangen door iets dat echt bij jou hoort?
• Klinkt de tekst als jouw manier van praten als je hem hardop leest?
• Weet je zeker dat er niets in staat wat niet waar is of wat je niet kunt toelichten?

 Als je op al deze vragen met “ja” kunt antwoorden, zit je al een stuk beter dan de gemiddelde standaard-AI-brief.

 Solliciteren met ChatGPT hoeft geen valkuil te zijn, zolang jij de regie houdt. Zie AI als een slimme schrijfhulp, niet als vervanger van jouw eigen verhaal. Juist in een tijd waarin steeds meer teksten door machines worden gemaakt, is jouw menselijke stem het sterkste wapen dat je hebt