Vaststellingsovereenkomst zonder valkuilen

Een vaststellingsovereenkomst (VSO) is een schriftelijke afspraak tussen jou en je werkgever waarin staat onder welke voorwaarden je uit elkaar gaat. In plaats van een ontslag via het UWV of de kantonrechter, spreken jullie samen af per wanneer je dienstverband stopt, wat je meekrijgt en welke afspraken er verder gelden. Je tekent dus in feite voor je eigen ontslag.

Belangrijk om te weten: een VSO is in principe definitief zodra je hebt getekend. Terugdraaien kan meestal alleen als er echt iets mis is gegaan, bijvoorbeeld bij dwang of misleiding, en dat is lastig aan te tonen. Daarom is het cruciaal dat je het document begrijpt, de gevolgen overziet en pas tekent als je zeker weet dat je het eens bent met de inhoud.

Voor werkgevers is een vaststellingsovereenkomst aantrekkelijk omdat het sneller gaat en voorspelbaar is. Voor jou kan het ook voordelen hebben, zolang je positie, je rechten en je toekomstplannen goed zijn meegenomen. Zie een VSO daarom niet als een “moet je nu meteen tekenen”, maar als een onderhandelingstuk.

Waarom werkgevers zo graag met een VSO werken

Werkgevers in Nederland werken graag met vaststellingsovereenkomsten omdat het hen tijd, onzekerheid en soms kosten scheelt. Een procedure via UWV of rechter kost tijd, vraagt veel documentatie en de uitkomst is niet volledig te voorspellen. Met een VSO is er meer controle over het proces.

Voor jou als werknemer betekent dat meestal dat je werkgever graag snel duidelijkheid wil. Soms wordt dat gebracht als een gunst “dan heb jij ook snel zekerheid”, maar vergeet niet dat jouw handtekening ook veel zekerheid geeft aan de werkgever. Daarom mag je tijd nemen, vragen stellen en onderhandelen.

Bedenk: je werkgever heeft vaak een jurist, HR en soms een externe adviseur aan zijn zijde. Jij staat daar als individu tegenover. Dat is precies waarom het zo belangrijk is om eigen advies in te winnen en niet alleen te varen op wat de werkgever zegt.

Belangrijke onderdelen van een VSO uitgelegd

Hoewel elke vaststellingsovereenkomst anders kan zijn, komen bepaalde onderdelen bijna altijd terug. Als je die begrijpt, wordt het veel makkelijker om te beoordelen of het aanbod redelijk is.

Einddatum van het dienstverband

Hier staat per wanneer je arbeidsovereenkomst officieel eindigt. Die datum is belangrijk voor je opzegtermijn, je loonbetaling en de aansluiting op een WW-uitkering. Vaak wordt aangesloten bij de wettelijke of contractuele opzegtermijn.

Transitievergoeding of ontslagvergoeding

In de VSO staat meestal welk bedrag je meekrijgt bij ontslag. Soms heet dit expliciet transitievergoeding, soms ontslagvergoeding of beëindigingsvergoeding. Controleer of het bedrag klopt met wat je verwacht op basis van je dienstjaren en salaris.

Opzegtermijn en fictieve opzegtermijn

Voor het UWV is van belang dat er rekening is gehouden met de opzegtermijn. Anders kan je WW later ingaan. In de VSO staat vaak dat partijen “de toepasselijke opzegtermijn in acht hebben genomen”. Laat checken of dat echt zo is.

Vrijstelling van werk

Soms hoef je in de laatste periode niet meer te werken, maar krijg je wel salaris. Dat heet vrijstelling van werk of “garden leave”. Fijn voor je sollicitaties, maar let op: je blijft in die periode werknemer en moet je houden aan afspraken over beschikbaarheid en geheimhouding.

Geheimhouding en communicatie

Vrij standaard zijn clausules over geheimhouding en hoe je naar buiten communiceert over je vertrek. Controleer of je nog steeds in redelijkheid je verhaal kunt doen bij een nieuwe werkgever of in je netwerk.

Finale kwijting

Dit is een juridische term die betekent dat jij en je werkgever na afronding niets meer van elkaar kunnen eisen, behalve wat in de VSO staat. Dit maakt het belangrijk om nu alles mee te nemen wat je belangrijk vindt, zoals bonus, vakantiedagen en onkosten.

De grootste valkuilen voor werknemers 

Omdat ontslag emotioneel is, teken je sneller iets wat achteraf ongunstig blijkt. Een aantal valkuilen komt steeds terug.

Te snel tekenen uit schrik of loyaliteit

Je wilt het achter de rug hebben, je wilt “geen gedoe” en je werkgever dringt aan. Toch is haast zelden in jouw voordeel. Je mag bedenktijd nemen en advies vragen. Een werkgever die daar moeilijk over doet, is een extra signaal om juist even pas op de plaats te maken.

Onvoldoende oog voor WW en uitkeringen

Als de formulering in de VSO niet klopt, kan dat gevolgen hebben voor je WW-recht. Zinnen die de indruk wekken dat jij zelf het initiatief nam of dat er verwijtbaar handelen was, kunnen problemen opleveren. Daarom is het zo belangrijk dat er duidelijk staat dat het initiatief bij de werkgever lag en dat er geen sprake is van verwijtbaar handelen.

Vergeten afspraken over bonus, vakantiedagen en pensioen

Kijk verder dan alleen het bruto beëindigingsbedrag. Heb je nog recht op bonus, dertiende maand, niet-opgenomen vakantiedagen of overuren, vraag dan dat dit benoemd en uitgekeerd wordt. Ook afspraken over pensioenpremie kunnen relevant zijn als de einddatum midden in een jaar valt.

Te zware geheimhoudings- of relatiebedingen

Soms wordt in een VSO ineens een zwaarder non-concurrentiebeding of relatiebeding opgenomen dan in je oorspronkelijke contract. Dat kan je mogelijkheden op de arbeidsmarkt flink beperken. Ga daar niet zomaar mee akkoord.

Wanneer je nooit direct moet tekenen

Er zijn situaties waarin het extra belangrijk is om niet direct te tekenen en eerst juridisch advies in te winnen. 

Bij ziekte of (gedeeltelijke) arbeidsongeschiktheid

Als je ziek bent of recent ziek bent geweest, is de situatie extra gevoelig. Je positie tegenover de werkgever, het UWV en eventuele verzekeringen kan beïnvloed worden door wat er in de VSO staat. Laat in zo’n geval altijd iemand met verstand van arbeidsrecht meekijken.

Als er sprake is van een conflict of vermeend disfunctioneren

Bij een conflict of verbetertraject kan de werkgever de VSO presenteren als “de beste oplossing”. Misschien is dat zo, maar misschien ook niet. Zeker als er in de tekst staat dat jij tekort bent geschoten, is het belangrijk om goed te laten beoordelen wat de gevolgen zijn.

Als je het simpelweg niet begrijpt

Klinkt misschien vanzelfsprekend, maar veel mensen tekenen toch een juridisch ingewikkeld document “om er maar vanaf te zijn”. Begrijp je bepaalde termen niet, stel vragen of schakel hulp in. Een paar tientjes of honderd euro aan advies kan je duizenden euro’s en veel gedoe schelen.

Wie kan je helpen bij het controleren van je VSO

Gelukkig sta je er niet alleen voor. In Nederland zijn er verschillende partijen die met je mee kunnen kijken.

Arbeidsjurist of advocaat arbeidsrecht

Dit is de meest gespecialiseerde route. Veel arbeidsjuristen bieden een korte check van je VSO aan voor een vast bedrag. Soms kun je een deel van de kosten zelfs mee-onderhandelen met je werkgever.

Vakbond of rechtsbijstand

Ben je lid van een vakbond of heb je een rechtsbijstandsverzekering, dan heb je vaak recht op ondersteuning bij ontslag. Zij checken de overeenkomst en adviseren je over vervolgstappen.

Juridisch Loket en andere laagdrempelige hulp

Heb je geen verzekering of vakbond, dan kun je vaak bij het Juridisch Loket of lokale organisaties terecht voor een eerste advies. Dat geeft je in elk geval genoeg handvatten om gerichter vragen te stellen.

Onderhandelen over geld, einddatum en voorwaarden

Een vaststellingsovereenkomst is geen take it or leave it, ook al wordt dat soms zo gepresenteerd. Vrijwel alles is in principe onderhandelbaar, zolang beide partijen het eens worden.

Geld: transitievergoeding en extra’s

Controleer eerst of de transitievergoeding klopt. Vervolgens kun je bekijken of er aanleiding is voor een hoger bedrag, bijvoorbeeld door lange diensttijd, beperkte kansen op de arbeidsmarkt of een heel korte termijn tussen voorstel en vertrek. Soms is een iets hoger bedrag mogelijk in ruil voor een iets eerdere einddatum.

Einddatum en vrijstelling van werk

De einddatum bepaalt wanneer je loon stopt en je WW mogelijk ingaat. Soms is het gunstig om iets langer in dienst te blijven voor extra opbouw van pensioen of bonus. In andere gevallen is juist sneller duidelijkheid fijn. Kijk ook of je vrijstelling van werk kunt afspreken, zodat je tijd hebt om te solliciteren.

Overige voorwaarden

Denk aan het behoud van leaseauto of telefoon tot de einddatum, het gebruik van opleidingsbudget, outplacementbegeleiding of een goede referentie. Dit zijn punten die je onderhandelingspositie kunnen versterken, zeker als je werkgever graag snel duidelijkheid wil.

Speciale situaties: ziekte, reorganisatie en verbetertraject

In sommige situaties gelden extra aandachtspunten. 

Ziekte

Bij ziekte moet je extra voorzichtig zijn. De combinatie van VSO en ziekte kan invloed hebben op je recht op een uitkering. Laat in ieder geval checken of de formulering geen problemen kan opleveren en of het voor jou verstandig is om nu te tekenen.

Reorganisatie

Bij een reorganisatie gelden vaak standaardregelingen of sociaal plannen. Die kunnen afspraken bevatten over hogere vergoedingen, voorrang op interne vacatures of scholingsbudget. Check of jouw VSO in lijn is met dat plan, of dat je misschien recht hebt op meer.

Verbetertraject

Als er sprake is van een verbetertraject of kritiek op je functioneren, is het extra belangrijk hoe de reden van vertrek wordt omschreven. Jij wilt voorkomen dat je zwart wordt gemaakt richting UWV of toekomstige werkgevers. Stuur aan op neutrale formuleringen. 

Van getekende VSO naar volgende stap in je loopbaan

Zodra de vaststellingsovereenkomst rond is, begint een nieuwe fase. Je weet per wanneer je baan stopt en wat je meekrijgt. Dat is confronterend, maar geeft ook helderheid. Vanaf dat moment kun je gericht bouwen aan je volgende stap.

Zorg dat je precies weet wanneer je je moet melden bij het UWV en welke documenten je nodig hebt. Werk ondertussen aan je cv, je LinkedIn-profiel en je verhaal: hoe leg je kort en neutraal uit waarom je vorige baan eindigde en wat je nu zoekt.

Zie de periode tussen je laatste werkdag en je volgende baan als een investering in jezelf. Dat kan via opleidingen, coaching, het verkennen van andere sectoren of simpelweg tijd nemen om te herstellen van een zware periode.

Checklist: punten die je altijd moet nalopen

Tot slot een korte checklist die je langs je vaststellingsovereenkomst kunt leggen voordat je ook maar denkt aan tekenen.

• Staat helder vermeld dat het initiatief voor het ontslag bij de werkgever ligt.
• Is er expliciet opgenomen dat er géén sprake is van verwijtbaar handelen aan jouw kant.
• Klopt de einddatum met je opzegtermijn en sluit deze goed aan op de start van een WW-uitkering.\nIs de transitievergoeding of ontslagvergoeding juist berekend en opgenomen.
• Zijn openstaande vakantiedagen, bonussen en andere aanspraken geregeld.
• Beperk je jezelf niet onnodig met extra zware geheimhoudings- of relatiebedingen.
• Heb je de overeenkomst laten controleren door een onafhankelijke deskundige.
• Heb je jezelf minstens een paar dagen bedenktijd gegeven om rustig na te denken.

Een vaststellingsovereenkomst bij ontslag is een belangrijk document dat grote invloed heeft op je financiële situatie en je toekomst. Door rustig te blijven, vragen te stellen en advies in te winnen, vergroot je de kans dat je met een zo sterk mogelijke uitgangspositie aan je volgende hoofdstuk begint.